M?SAF?R KALEM


Görkem Evci
gorkem.evci@boun.edu.tr


* Giri?
Milliyetçilik aslen bir Bat? terimidir. Nasyonalizm, sosyal ve siyasal hayattaki aksini sistemli olarak ilk kez Fransa´da görmü?tür. Do?u ise milliyetçilikten bihaberdir. Ama Frans?z ?htilâl´i ile sinsi bir ur gibi bütün dünyaya yay?lan milliyetçilik; ça?da?la?may?, modernle?meyi Bat?l?la?mak zanneden, daha ?????n nereden do?du?unu fark edemeyen Do?u´lu münevverler taraf?ndan, bo?ulmak üzere olan birine at?lan bir kement gibi sahiplenilmi?tir. Bizi alakadar etti?i için örnek olarak ele alaca??m?z 18. ve 19. yüzy?l Osmanl? ayd?nlar?, Frans?z e?itimi
ile yeti?tirilmi? olduklar?ndan Fransa ile yak?n münasebette bulunmu?lar ve onlardan çokça etkilenmi?lerdir. ??te, bir kopya kavram olarak nasyonalizm bize o günlerin hediyesidir.
Genel manada Do?u Kültürü, daha özel manada ise ?slam Kültürü milliyetçili?e yabanc? hatta kar??d?r. Irksal üstünlü?ü ve ?rksal bölünmeleri yasaklayan ?slam dini, Cahiliye Devri âdeti olarak gördü?ü "kabilecilik" kavram?n?n devam? kabul etti?i "?rksal milliyetçili?i" de yasaklam??t?r. Çünkü ?slam, insanlar?n farkl? dil ve renklerde olmas?n?n kimse için üstünlük yahut a?a??l?k sa?lamad???n? savunuyordu. "Arap´?n Acem´e bir üstünlü?ü olmad??? gibi, Acem´in de Arap´a bir üstünlü?ü yok"tu. ?slam dinine inanan herkes ?slam ümmetiydi. Milliyetçili?e göre çok daha kozmopolit olan bu kavram?n gayrimüslimleri d??ar?da tuttu?u dü?üncesiyle; din ayr?m? gözetmeksizin herkesi tek bir çat? alt?nda gören sosyalizmden, farkl? oldu?u söylenebilir. Ancak ?slam´a inanan herkesi tek bir topluluk olarak gören ümmetçilik dü?üncesi, gayrimüslimleri d??layan bir görü? de?ildir. Bununla beraber "dünya üzerindeki bütün insanlar ümmete dâhildir ancak ümmet ikiye ayr?l?r: davete icabet eden ümmet ve davete icabet etmeyen ümmet" görü?ü de yayg?nd?r.
?slam´? kabul ile birlikte onun bayraktarl???n? yapmaya ba?layan Türkler, ?rksal bir ideal olan "cihan hâkimiyeti" kavram?n? terk ederek, "cihat"?n pe?ine dü?mü?tür. Tarih boyunca pek çok halk? bir arada ya?atan imparatorluklar yöneten Türkler ?rkç?l?k yapmam?? ve topraklar?nda ya?ayan di?er halklar?n da haklar?n? gözetmi? hatta Tanzimat Ferman´? ile Türk Devleti olmas?na ra?men Osmanl? Devlet´inde ya?ayan Türkler, geni? olarak Müslümanlar, hak ve özgürlükler bak?m?ndan Gayrimüslimlere göre geride kalm??t?r.
Müslüman Türkler tarih boyunca millet kelimesini kullanm??lard?r. Ancak bilhassa Osmanl?´n?n kullanm?? oldu?u "millet" sözcü?ü asla ?rksal bir anlam ifade etmemekteydi. Osmanl?´da millet demek, ümmet demekti. Osmanl? Devleti´nde milletten kas?t her zaman ?slam Millet´i
olmu?tur. Hatta sonralar? "millet" kavram? daha da geni? bir kavram halini alm??, bir külliyeti ifade eder hale gelmi?tir. Bir imparatorluk olan Osmanl?, topraklar?nda ya?ayan bütün halklar? bir millet olarak kabul etmi? ve bunu da "Osmanl? Millet´i" diye ifade etmi?ti. Hal böyleyken yüzy?llarca ?rktan uzak milliyetçilik yapan "bir milletin" ?rksal tabanl? milliyetçilik yapmas? makul ve mant?kl? de?ildir. Frans?z etkisi ile fikirlere giren ?rksal milliyetçilik al???k olmad???m?z ve kültürel yap?m?za uymayan bir kavram oldu?undan sorunlar? da beraberinde getirmi?tir.
                                                                                                                                                                                      (Devam edecek)