Av. Necmi Özden
GÖRÜNEN KÖY

Sevgili okurlar. Ekonomi ile az - çok yak?ndan ilgilenen her kez cari aç?k konusunda bilgi sahibidir. Nedir bu cari aç?k? Ne i?e yarar – ne i?e yaramaz , ekonomide niye bu kadar önem atfedilir? Gelin dilimiz döndü?ünce konuyu inceleyelim.
Cari aç?k, bir ülkenin üretti?inden fazlas?n? harcamas? anlam?na gelir. ?ayet bir ülkede gayri safi milli gelirin üzerinde bir tüketim var ise ve o ülkenin yat?r?m harcamalar? fazlaca yap?l?yor ise bu fazla harcama miktar?na cari aç?k denmektedir. Peki, cari fazla nedir? Bu durumda, bir ülkede milli gelirinden daha az bir harcama yap?yorsa ortaya cari fazla ç?kar. Yani tam ters bir durum.
Ülkemize indirgersek Türkiye’de ki cari aç?k durumu nedir? Türkiye çok uzun y?llardan buyana bütçe aç??? veren bir ülke durumunda oldu. Türkiye’de cari aç???n ana nedeni uzunca bir süre kamu bütçe aç??? oldu. Sürekli olarak ülkemiz kendi bütçesini dengeleyebilmek için d??ar?dan borç alarak aç???n? kapatma yoluna gitti. Akabinde y?llar?n birikimi ile bütçe aç?klar? ve cari aç?klar?n birle?mesi ile enflasyonist ortamlar ve devalüasyonlar ya?and?. Ancak son dönemlerde Türkiye’nin makuz talihi de?i?mek üzere. Eskisine göre devlet bütçesi cari aç?k konusunda daha iyi durumda. Bunun ana nedeni de bütçe aç?klar?n?n d?? borçla kapat?lmas?na bir son verilmesidir.
Peki ülkemizde cari aç?k sorunu bitmi? midir? Hay?r bitmemi?tir. Azalm??t?r. Ama bitmemi?tir. ?u an için ülkemizde görülmekte olan cari aç???n ana nedeni özel sektörümüzün d??ar?dan borçlan?p bunu tüketim ve yat?r?m harcamas? olarak kullanmas?d?r. Bu duruma bakt???m?zda özel sektörlerin, özel ?irketlerin neden olduklar? bu cari aç???n finansman?nda kulland?klar? borçlar?n bir k?sm? kendi ?irketlerine verdikleri borçlardan olu?maktad?r. Yani bu durumda ?irketin patronu paras?n? kendi ?irketine sermaye olarak koymakta, kendi ?irketine borç vermektedir. Peki bir patron kendi ?irketine niye borç verir.? Hesap aç?k. Vergi avantaj?. ?irket borçlu oldu?u için vergiden kurtuluyor ve ?irket patronu bir de ?irketine vermi? oldu?u borcun faizini tahsil ediyor. Anlayaca??n?z çifte kavrulmu?. Patron hem faiz geliri sa?l?yor hem de vergi ödemiyor. Bu durumda ne oluyor? Patron ?irket sahibi olarak a??r? yabanc? kaynak kullanarak daha fazla kar pe?inde ko?uyor. Olmas? gereken makul durum ise; bir sanayi ?irketinin öz sermayesinin – maddi duran varl?klara olan de?erinin e?it olmas?d?r. Ama ülkemizde bunu uygulayan yok. Ülkemizde ?irketlere al?nan krediler ?irketin patronlar? taraf?ndan, ?irkete yurtd???ndan verildi?inde bu durum ülke d?? borç hanesine yaz?lmakta ve bu durumda ülkemizin d?? borç tutar?n? gerçekte olmad??? kadar yüksek göstermektedir. ??te ülkemizde ya?anan fiili durum bundan ibadettir. Gerçekte olmad??? kadar yüksek ç?kan bir cari aç?k durumu söz konusu olmaktad?r.
Sorunun çözüm noktas? ?u a?amada; faizin gider say?lmas?nda getirilecek s?n?rlamadad?r. Devletimizin ekonomi yönetimi bu sorunu yakinen bilmektedir. Art?k ?irket patronlar?n?n bu türden i?lemlerine bir çeki düzen getirilmek istenmektedir. Amaç burada ?irket patronlar?n?n kendi ?irketlerine daha çok öz sermaye koymas?na sa?lamakt?r. Makul olan? da budur. Ayr?ca ülkemiz bir yasa ile ?irketlerin finansman giderlerinin indirimine yeni bir s?n?rlama getirmek istemektedir. Bu amaçla TBMM Genel Kurulunda görü?ülmeye ba?lanan “ Amme Alacaklar?n?n Tahsili Usulü Hakk?nda Kanun Tasar?s?nda ” faiz giderlerine s?n?rlama getirilmek istenmektedir. Yasa kabul edilirse bundan böyle ?irketler faiz giderlerinin % 10’unu a?mamak üzere Bakanlar Kurulunca kararla?t?r?lan k?sm? ancak gider olarak vergilerinden dü?ebilecekler.
Olay ?u an için patronlar?n ve ?irket yönetimlerinin ?effafla?mas?na geldi. Ama ?u an için patronlar ?effafla?maktan kaç?n?yorlar. Patronlar?n yeni Türk Ticaret Kanununu de?i?tirmek için hükümete bask? yapt??? bilinmektedir. Patronlar ?irketlerin internet sitesi kurup buradan ?irketin mali yap?s? ile ilgili bilgi vermesini istemiyorlar. Patronlar ?irketinin halka aç?k olmas?na ra?men eskisi gibi kendi ?irketlerinden diledi?i kadar para çekmeye devam etmek istiyorlar.
?u an için ?effafl?ktan kaçan patronlar geçmi? y?llarda sürekli olarak Hazine Müste?arl???’n?n ve Merkez Bankas?’n?n ?effafla?mas?n? istemi?lerdir. ?u an için bu kurumlar her türlü mali tablolar?n? internet ortam?nda payla??ma açm?? durumdad?rlar. Dünya’n?n her yerinden internet ortam?nda bu kurumlar?n mali yap?lar? görülebilmektedir. ?imdi s?ra patronlar?n ve ?irketlerinin ?effafla?mas?nda d?r. Bu ba?lamda yeni yasan?n amac?; patronlar?n kendi ?irketlerine daha çok öz sermaye koymas?nda ve patronlar?n kendi ?irketlerine borç vererek hem faiz al?p hem de dü?ük vergi ödemelerine mani olmakt?r. Bu itibarla yeni Amme Alacaklar?n?n Tahsili Usulü Hakk?nda ki kanun yeni Türk Ticaret Kununu’ndan daha radikal kararlar getirmektedir. Dünyada hiç bir sermaye piyasas?, bir patronun kendi ?irketini ac?mas?zca borçland?rarak öz kaynak yap?s?n? eritmesine ve faiz giderlerinin vergiden dü?ülmesin izin vermez. Ülkemizde de yap?lmak istemem tam olarak budur.