KIRKLAREL? GÜNLÜ?Ü





Faruk Ceylan





Polis Te?kilat?m?z; dirlik ve düzeni sa?lamada üzerine dü?en görevi her türlü ?artta lay?k?yla yerine getiren, devletin ve milletin bölünmez bütünlü?ünü yüre?inde hisseden, huzur ve güvenli?i sa?lamak u?runda her türlü tehlikeyi göze al?p, hayatlar?n? ortaya koyarak bu kutsal görevi 168 y?ld?r ba?ar?yla yerine getirmi?, ?anl?, nadir ve köklü bir te?kilatt?r


Türk Polis Te?kilat?’n?n ?erefli mazisinden bugüne kadar ülkemizin birli?ine ve beraberli?ine gösterdi?i önem ortadad?r. Polislerimiz; millet olarak birlik ve beraberlik içerisinde olma ruhunu, vatan a?k?n?, bayrak sevgisini en iyi anlatan örnek bir te?kilatt?r. Polis te?kilat?m?z toplumun güvenidir, can güvenli?imizin teminat?d?r.


168 y?ld?r her türlü zorlu?a gö?üs gererek halk?n can ve mal güvenli?ini koruyan, suçlular? adalete teslim eden Türk Polis Te?kilat?n?n fedakâr mensuplar?n?n polis haftas?n? kutluyor, görevini yerine getirirken ?ehit olmu? tüm polislerimizi rahmetle an?yorum. Mekanlar? Cennet, ruhlar? ?aad olsun. 


* Eski Türklerde Polis 


Tarih boyunca çe?itli devletler kurmu? olan Türkler kamu düzeni ve güvenli?ini ulusal savunma ile birlikte yürütmü?lerdir. Eski Türkler’de kamu düzen ve güvenli?i i?leri Suba??'lar taraf?ndan belli yasalara uygun olarak yürütülmü?tür. O?uz Han'?n O?uz Töresi, Cengiz Han'?n Ulu? Yasas?, Timur'un Tüzükkat? o devirlerin belli ba?l? hukuk kurallar?na örnek olarak gösterilebilir. Bu yasalarda, suçlar?n önlenmesi kadar i?lenen suçlarda suçlular?n yakalanmas?na da önem verilmi?tir. Eski Türklerde Polis Te?kilat? bu aç?klamalardan da anla??laca?? üzere askeri te?kilat içinde yer alm?? ve Askeri özellikler göstermi?tir.


* Osmanl?da Polis (1299-1453 Dönemi)


Osman Bey Karahisar’? ele geçirdi?i zaman, kentin yönetimini o?lu Orhan Bey'e vermi? ve onun yan?na arkada?? olan Gündüz Alp’i de Suba?? olarak tayin etmi?tir. Bu ki?i bugünkü anlamda ilk Polis Amiri’dir. Suba??lar bar?? döneminde sava? için gerekli olan askerleri disipline etmek ve e?itmekle birlikte, kentin dirlik ve düzenini de sa?lam??lard?r. Sava? zaman?nda ise yeti?tirdikleri k?talara komuta etmi?lerdir. Osmanl?'da Polis Te?kilat?, Askeri Te?kilat kadrosu içinde yer alm??, askeri amirler ayn? zamanda Polis Amiri olarak da görev yapm??lard?r. Devlet ve ordu te?kilat? zamanla büyümü? Padi?ahlar bütün yönetsel, askeri ve bunlarla birlikte ülkede kamu düzen ve güvenli?inin sa?lanmas? i?lerini, devlet ricali ve halk kar??s?nda kendilerini temsil eden sadrazamlar vas?tas?yla yürütmü?lerdir. Bu nedenle sadrazamlar, bu görevler için özel memurlar, tebdil çuhadarlar kullanm??lard?r.


* 1453-1826 Dönemi Emniyet Makamlar?


Sadrazam, Yeniçeri A?as?, Falakac?, Cebeciba?? ve Cebeciler, Kaptanpa?a, Topçuba?? ve Topçular, Bostanc?ba??lar, Kad? ve Böcekciba??ndan olu?mu?tur. En büyük sorumlu olan Yeniçeri A?as?, suç i?leyenleri Falakac?lara dövdürmü? ve hapsettirmi?tir. Falakac?lar, Yeniçeri A?as?’n?n emri alt?nda, falaka ta??yan acemi o?lanlardan olu?mu?tur.


* Cebeciba?? ve Cebeciler:


Ayasofya, Kocapa?a ve Ah?rkap? taraflar?n?n, Kaptanpa?a; Kas?mpa?a ve Galata semtinin, Topçuba?? ve Topçular; Tophane semti ile Beyo?lu'nun, Bostanc?ba?? ve Bostanc?lar; Üsküdür, Eyüp, Ka??thane, Bo?aziçi, Kad?köy, Adalar ve Ka??thane, Bo?aziçi, Kad?köy, Adalar ve Ayastebanos'un, kamu düzen ve güvenli?ini sa?lam??lard?r. Böcekçiba??lar ise, suçlular? izleme ve yakalama i?leriyle u?ra?m??lard?r. Ayr?ca Ba?kent'de sadrazam?n, illerde de valilerin emrinde "Ba?tebdil" ad? verilen ?stihbarat ?efi çal??m??t?r. Bu dönemde "Kad?"lar da polis görevi yapmaya devam etmi?, Sadrazam ve Yeniçeri A?as?'ndan sonra, Adli, ?dari ve Yerel Yönetim i?leri yan?nda, ?stanbul, Galata, Üsküdar ve Eyüp Kad?l?klar?, polisiyle i?leri, özellikle ahlak zab?tas?na ait i?lerin yürütülmesinde polis amiri olarak görev yapm??lard?r. Ta?rada ise, Kap?kulu ve Eyalet Askerleri iç düzen ve güvenli?in sa?lanmas?ndan sorumlu tutulmu?, ?ehir ve kasabalarda Kollukçular, Yasakç?lar, Bekçiler, Edirne ?ehri ve çevresinde Bostanc? Oca??, Halep ve çevresinde Çöl Beyleri polis hizmeti görmü?lerdir. 1845 tarihi, Türk Emniyet Te?kilat? aç?s?ndan önemli bir noktad?r. Çünkü bu tarihe kadar zab?ta olarak nitelenen te?kilat; 10 Nisan 1845 (12 Rebiü’l Evvel 1261)’den itibaren polis ad? alt?nda hayata geçmi? ve Emniyet Te?kilat?n?n kurulu? günü olarak kabul edilmi?tir. Yeniçerinin ortadan kald?r?lmas?ndan sonra, ba?kentte ve eyaletlerde zab?ta hizmetleri eskisiyle k?yaslanmayacak derecede geli?mesine ra?men; bu hizmetler kar???k ve ayr? ayr? kurumlara ba?l? olarak yürütülmekteydi. Te?kilat ve yürütme alan?ndaki bu kar???kl??? ortadan kald?rmak amac?yla ilk defa 10 Nisan 1845’te ?stanbul’da ilk polis te?kilat? kurulmu?, görevleri de yine ayn? tarihte yay?mlanan Polis Nizamnamesinde belirtilmi? ve bu durum yabanc? elçiliklere de yaz? ile bildirilmi?tir. Bu nizamnamede polis te?kilat?n?n kurulu? amac?, belde güvenli?ini sa?lamak olarak belirtilmi?tir. Bu çal??malara ra?men, kar???kl?k devam etmi?, ?stanbul’da polis hizmeti; Yeniçeri A?as? yerine geçen Serasker, ?htisap A?as? ve Polis ad?n? ta??yan te?kilatlar taraf?ndan yürütülmü?tür. Ta?rada ise güvenlik hizmetleri, Sipahilerden olu?an zaptiyelerle ve Asakir-i Mansure alaylar?yla yürütülmü?tür


* 1908-1918 Dönemi


2.  Me?rutiyet ilan? ile 1908 y?l?nda Frans?z ve Alman Polis Te?kilatlar? esas al?narak Polis Te?kilat?n?n yeniden organize edilmesi kararla?t?r?lm?? ve 22 Temmuz 1909 y?l?nda ç?kar?lan "?stanbul Vilayeti ve Emniyeti Umumiye Müdüriyeti Te?kilat?na Dair Kanun" ile 31 Mart ?syan?ndan sonra art?k ya?amas? imkâns?z olan Zaptiye Nezareti kald?r?larak, yerine Dahiliye Nezaretine ba?l? ve memlekete ?amil polis i?lerinin yürütülmesiyle görevli "Emniyet Umumiye Müdürlü?ü" ve ?stanbul Vilayetine ba?l? bir polis müdüriyeti kurulmu?tur. General Ali Galip Pasiner, Emniyet Umumiye Müdürlü?ü'ne 12 A?ustos 1909 tarihinde tayin edilmi?tir. Ayn? y?l içinde Avrupa memleketlerinin polis i?lerine dair bir inceleme seyahati yapm?? ve polisin te?kilat?n?n bu günkü esas?n? olu?turmu?tur. 21 May?s 1913 tarihli Polis Nizamnamesi, ?kinci Me?rutiyet devrinin ko?ullar?na ve zaman?n ihtiyaçlar?na göre haz?rlanm?? ve bu Nizamname ile polisin te?kilatlanmas?, görev ve yetkileri, personelin dereceleri, s?n?flar?, mesle?e giri?, yükselme ve di?er tüm özlük i?leri, soru?turma, yarg?lama, istifa, tayin, izin cezaland?rma i?leri, levaz?m i?leri, polis karakollar? ve görevleri, polisin k?yafeti ve davran?? biçimleri yeniden düzenlenmi?tir.


* Kurtulu? Sava??’nda Polis


Mondros Mütarekesi'nin yap?ld??? 1918 tarihinden, Mili Polis Te?kilat?n?n kuruldu?u 24 Haziran 1920 tarihine kadar, bütün yurtta Osmanl? Devletinin Polisi olarak hizmet etmi?tir. 24 Haziran 1920 tarihinden, ?stanbul Polis Müdüriyeti Umumiyesi'nin kald?r?ld??? 24 ?ubat 1923 tarihine kadar geçen sürede ise polis te?kilat? ikiye ayr?lm??, merkezi ?stanbul'da ve Osmanl? Devletine tabi olarak Kurtulu? Sava?? boyunca ve gittikçe daralm?? olan bir bölgede ve yaln?zca ?stanbul'da, di?eri ise, merkezi Ankara'da h?zla geni?lemi? olan bir bölgede, ?stanbul hariç Misak-? Milli ile çizilen s?n?rlar içinde faaliyet göstermi?tir. 24 Haziran 1920 de Milli Hükümetin Emniyeti Umumiye Müdürlü?ü kurulmu?, 1 genel müdür, 1 genel müdür yard?mc?s? ile emniyet, seyrisefer, memurin ?ubelerinden ve 6 ki?ilik Tefti? Kurulundan olu?an küçük bir kadro ile çal??maya ba?lam??t?r. Ankara'da Milli Hükümetin Emniye-i Umumiyesi Erzurum Milletvekili Durak Bey taraf?ndan 1920 de te?kilatland?r?lmaya ba?lanm??, ayn? y?l içinde A. Naci Bey, 1923 y?l?nda Halit Bey Emniyet Genel Müdürü olarak görev alm??lard?r.