K?rklareli Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Ça?da? Türk Lehçeleri ve Edebiyatlar? Bölümü Ö?retim Üyesi Doç.Dr. Bülent Bayram taraf?ndan yürütülen TÜB?TAK Projesi kapsam?nda “Milletlerin Kesi?me Noktas?: ?dil-Ural Çal??tay?” konulu panel Pazar günü sona erdi. 




HABER MERKEZ?


K?rklareli Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Ça?da? Türk Lehçeleri ve Edebiyatlar? Bölümü Ö?retim Üyesi Doç.Dr. Bülent Bayram taraf?ndan yürütülen TÜB?TAK Projesi kapsam?nda “Milletlerin Kesi?me Noktas?: ?dil-Ural Çal??tay?” konulu panel Pazar günü sona erdi. 


12 Nisan Cumartesi günü K?rklareli Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Aykaç’?n kat?l?m? ile ba?layan panel 2 gün sürdü. 13 Nisan Pazar günü yap?lan “Milletlerin Kesi?me Noktas?: ?dil-Ural Çal??tay?” konulu panel ?u ?ekilde gerçekle?ti; 


* Birinci Oturum


Oturum Ba?kanl???n? Doç Dr. Saime Selenga Gökgöz yapt?


Prof. Dr. Mehmet Aça “Çatl?k Rusyas? ve Sovyetler Birli?inde yeni Uluslar?n ?n?as? Ad?na Tatar Nüfusunu K?rma Giri?imleri” konusunda ?unlar? kaydetti; ?lk dönemlerde, Kazaklar aras?nda ?slam'?n hamisi rolünü üstlenen Çarl?k yönetimi, bu dönemde Tatar nüfuzunu kullanmakta bir sak?nca görmemi?, Türkistan Türklerine Tatar din adamlar? ve tüccarlar vas?tas?yla ula?maya çal??m??t?r. Fakat ilerleyen dönemlerde Tatar din adamlar? ile tüccarlar?n Türkistan üzerinde Rus ç?karlar?na ayk?r? bir ?ekilde nüfuz sahibi olmaya ba?lad?klar? görülmü? ve bu nüfuzun k?r?lmas? gerekti?i dü?ünülmeye ba?lanm??t?r.” 


Birinci oturumun 2. Konu?mac?s? Doç. Dr. Ercan Alkaya “Tataristan Türkleri ve Güncel Sorunlar?” konusunda ?unlar? kaydetti; “Avrasya hudutlar? içinde Tatarlar, müstakil Türk-Müslüman medeniyeti olu?turan birkaç halktan biridir. Orta Asya'n?n ve Rusya'n?n Avrupa k?sm? aras?nda olup as?rlard?r Orta Asya'n?n Avrupa'daki uzant?s? durumunda bulunan Tataristan Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu'nun ortas?nda, ?dil ile Kama nehirlerinin birle?ti?i noktada yer al?r. Tataristan Cumhuriyeti, bugün Rusya Federasyonu içinde özerk bir cumhuriyet olsa da Bulgar Devleti, Alt?n Orda Devleti, Kazan, K?r?m, Kas?m, Astrahan, Sibir gibi hanl?klar?n mirasç?s? durumundad?r. Tarihî süreç içerisinde Tatar Türkleri oldukça maceral? bir hayat yolundan geçmi?tir. Öyle ki, bugün belki de co?rafi olarak Türk Dünyas?'n?n en da??n?k kolunu te?kil etmektedirler. Eylemlilikte rehber k?lma esas?n? önemseten bir real-politik ve dolay?s?yla fayda odakl? ve fakat ilkelerden de taviz vermeyen bir dünyaya bak?? ve biçimlendirme kayg?s? vard?r.” 


Birinci oturumun son konu?mac? Yrd. Doç. Dr. M. Yasin Kaya “Tatar Milli Kimli?inin Olu?umunda Kazan’daki Bellek Mekânlar?n?n önemi” konusunda ?unlar? kaydetti;  “Millî kimli?in vazgeçilmez olgular?ndan biri bellek in?as?d?r. Belleksiz bireylerin kimli?ini yitirece?i gibi ortak bir bellek olu?turamayan toplumlar?n da yok olaca?? ortadad?r. Toplumlar ancak bir tak?m semboller, an?lar, sanat eserleri, töreler, al??kanl?klar, de?erler, inançlar, ba?ar?lar ve zulümler; yani k?sacas? ortak bellekleri etraf?nda kolektif kimliklerini olu?turabilir ve bunun devaml?l???n? sa?layabilirler. Kolektif kimli?in olu?umunda yukar?da an?lan imgeler yaz?l?, sözlü veya görsel biriktirmeler sonucunda bireylerin etraf?nda topland?klar? bir odak noktas? hâlini al?rlar. Özellikle yaz?l? ve görsel imgeler bu konuda önemlidir. Eski bir Türk yurdu olan Kazan ?ehri, Tatar millî kimli?inin olu?mas? sürecinde özellikle bellek mekânlar? yönünden oldukça ilgi çekicidir.”


Birinci oturumun son konu?mac?s? Ara?t?rmac? Kür?at Y?k?lman, “Do?udaki ?lk Tatarlar Ormanc? m?yd?lar?” konusunda ?unlar? kaydetti; "Tatar" ad?n?n ilk kez VI-VIII. yüzy?llarda Türkistan sahas?ndaki Türk ve Mo?ol boylar? aras?nda görüldü?ü ?eklindeki genel görü? bizce do?rudur; ancak tarih biraz daha geri götürülebilir. Tatar etnik kimli?i konusundaki görü?lerden en öne ç?kan? Tatarlar?n çok eski devirlerden beri var oldu?u ve birçok etnik saflarda rol oynad??? yönündedir. Bu çerçevede biz Çin kaynaklar?nda Tatar ad?n?n ormanc? boylara atfedilerek daha V. ve VI. yüzy?lda ortaya ç?kt??? yönünde baz? malûmatlara sahibiz.”


* ?kinci Oturum


Oturum Ba?kanl???n? Prof. Dr. Mehmet Aça yapt? 


Doç. Dr. Bülent Bayram, “Çuva? Folklor Ara?t?rmalar?nda ve Halk Edebiyat? Metinlerinde Kimlik Olu?umu Süreci Nas?l Ele Al?n?r? Konusunda ?unlar? kaydetti; “Folklor metinlerinin ve folklor ara?t?rmalar?n?n özellikle 19. yüzy?ldan itibaren millî kimliklerin in?as?nda önemli bir rol oynad??? bilinmektedir. ?dil-Ural bölgesi Türk halklar?ndan birisi olan Çuva?lar?n millî kimliklerinin olu?mas? ya da olu?turulmas? sürecinde de folklor ara?t?rmalar?n?n ve halk edebiyat? metinlerinin di?er unsurlarla birlikte etkin bir ?ekilde kullan?ld?klar? dü?ünülmektedir. Gerek folklor ara?t?rmalar? gerekse metinler üzerine çok say?da çal??ma yap?lm?? ve yap?l?yor olmas?na ra?men konu ara?t?rmac?lar taraf?ndan yeterince ele al?n?p sistemle?tirilmemi?tir. Özellikle Türkiye'de Türk boylar?n?n folklor ara?t?rmalar? ve halk edebiyat? üzerine yap?lan çal??malarda folklor ara?t?rmalar?n?n ideolojik boyutu s?k s?k gündeme getirilmi?se de üzerinde ciddi anlamda durulmad??? dü?ünülmektedir. Bildiride, Çuva?lar örne?inde bu sorun üzerine fikirler ileri sürülecektir. "Yakla??k 150 y?ll?k bir tarihi geçmi?e sahip olan Çuva? folklor ara?t?rmalar?, metin yay?nlar? ve folklor temelinde üretilen modern döneme ait eserlerin, nas?l bir sistemle ele al?n?p incelenmesiyle kimlik in?as? sürecine katk?lar? tespit edilebilir?" sorusuna cevap aranacakt?r. Folklor ara?t?rmalar?n?n, özellikle Sovyet Devriminden önceki süreci; ara?t?rmac?lar, kurumlar ve derleme konular? bak?m?ndan ele al?nacakt?r. Bunun yan?nda, metin yay?nlar? aras?nda özellikle destan, tarihi anlatmalar, atasözleri gibi kimlik vurgusunun yap?ld??? metinlere dikkat çekilecek, ard?ndan telif destanlar olarak da adland?raca??m?z yapma destanlar?n modern Çuva? kimli?inin olu?umuna katk?s?n?n ne ?ekilde ortaya ç?kar?labilece?i sorgulanacakt?r. Bildiride ele al?nan konular müstakil bir kitab?n konusu olacak geni?liktedir. Ancak, bildiride temel olarak, böyle bir çal??man?n temel prensiplerinin neler olmas? gerekti?i üzerinde durulacakt?r. Konunun ne ?ekilde ele al?nmas? gerekti?i konusunda bir taslak olu?turulmaya çal???lacakt?r. Üzerinde çok konu?ulmu? olmas?na ra?men benzer süreçleri ayn? co?rafyada geçirmi? olan Türk boylar?n?n folklorunun kapsaml? bir ?ekilde ele al?nmad??? göz önünde bulunduruldu?unda olu?turulacak taslak daha sonraki çal??malar için de önem ta??maktad?r.”


?kinci otumun ikinci konu?mac?s? Yrd. Doç. Dr. O?uzhan Durmu? “Çuva? Atasözlerine Göre 


Çuva?lar ve ?dil-Ural Halklar?” konusunda ?unlar? kaydetti; Atasözleri, özlü bir mesaj iletim arac? olmas?n?n yan?nda toplumsal haf?zan?n da bir ta??y?c?s? olma özelli?iyle dikkat çekmektedir. Bir milletin atasözlerinden, o milletin sosyal, ekonomik, idari, tarihî, folklorik pek çok yönü hakk?nda ç?kar?mlarda bulunmak mümkündür. Yine atasözlerinden kad?n, erkek, çocuk, ya?l? gibi toplumu olu?turan unsurlar hakk?ndaki, o milletin bak?? aç?s? da tespit


Edilebilir. Bütün bunlar?n yan? s?ra, atasözleri millî bir unsur olduklar?ndan, toplumsal platformda "ben" ve "öteki" kavramlar? hakk?nda bilgi vermekte belirleyici bir rol oynamaktad?r. Elbette bu kar??tl??? belirleyen faktörler tarihî, sosyolojik, ekonomik, felsefî, siyasî pek çok yöne sahip olsa da bütün bunlar?n etkisi alt?nda ortaya ç?kan tarihsel bak?? aç?lar? atasözleri arac?l???yla formülize edilmi?tir.


?dil-Ural bölgesi, pek çok halk?n yo?un etkile?imli olarak ya?ad??? bir bölgedir. Bölgede yakla??k bin y?ld?r Çuva?, Tatar, Ba?kurt gibi Türk: Mordvin, Mari, Udmurt gibi Fin halklar?n?n yan?nda 16. yy.dan beri Ruslar da bu halklarla birlikte idarî aç?dan bask?n olma s?fat?yla ya?amaktad?r. ?dil-Ural halklar? yüzy?llar içinde birbirlerini dil, folklor ve kültürel aç?dan etkilemelerinin yan?nda birbirlerine yönelik çe?itli gözlemlerde de bulunmu?lard?r. ?dil-Ural bölgesinin tarihsel aç?dan en köklü halklar?ndan biri olan Çuva?lar, sözlü kültürlerinde kendileri ve birlikte ya?ad?klar? halklar hakk?nda sosyolojik, kültürel, ekonomik vb. çe?itli gözlemlerde bulunmu?lar ve bunlar? atasözü biçiminde kal?pla?t?rarak nesilden nesile aktarm??lard?r. ?lk bak??ta, kendileri d???nda Ruslar ve Tatarlar hakk?nda mevcut bulunan atasözlerinin çoklu?u dikkat çekicidir. Bu bildiride, kendileri ve bölgede ya?ayan Mari, Udmurt, Mordva (Mok?a, Erzya), Tatar, Ba?kurt ve Rus gibi halklar hakk?ndaki gözlemleri ?????nda bölge halklar?na yönelik çe?itli tespitler yap?lmaktad?r.


Son olarak Yrd. Doç. Dr. Dinçer Koç, “Trük Tarihinin Sahte Bir Kayna?? “Cafer Tarihi” ve Mo?ol ?stilas?na Kadar Orta idil” konusunda ?unlar? kaydetti; “


Bilindi?i Üzere Orta ?dil Boyu'nun, özellikle de Tatar halk?n?n etnik olu?umu ile ilgili olarak, birbirinden farkl? tarihi temellere dayand?r?lan çe?itli görü?ler ortaya at?lm??t?r. Bu gömü?lerden aralar?nda önemli ara?t?rmac?lar?nda bulundu?u bir k?s?m tarihçi taraf?ndan desteklenen biri "Bulgarc?l?k" hareketidir. Bu çerçevede, Orta ?dil Boyu halklar?n?n etnik olu?umunda Bulgar kökeninin dayanak noktas? oldu?u ön plana ç?kar?lmaya çal???larak ayr? bir bak?? aç?s? ortaya ç?kar?lm??t?r. Bunu temellendirmek için de "Cafer Tarihi" ad?yla tart??mal? bir kaynak ortaya ç?kar?larak tarihi bir temel olu?turulmaya çal???lm??t?r. Bu bildirinin amac? tarihi kaynaklara dayanarak bu eserin verdi?i bilgilerin yanl??l?klar?n? tespit etmek ve bu çerçevede bir millete nas?l ?ekil verilmeye çal???ld???n? ortaya koymakt?r.” (Kadir Sinici)