K?rklareli Toprak Ara?t?rma Enstitüsü, ITÜ ile beraber üçüncü projesine haz?rlan?yor Ilimizde daha önce ortakla?a birçok projeye imza atan Atatürk Toprak ve Su Kaynaklar? Ara?t?rma Enstitüsü, Istanbul Teknik Üniversitesi i?birli?iyle üçüncü bir projeye ba?lama haz?rl???nda. Projenin ana hedefini bu?day bitkisinin karbondioksit, su buhar? ve enerji ak?lar?n?n belirlenmesi olarak ifade eden Enstitü Müdürü Dr. Fatih Bakano?ullar?, bu hedeflere ula?mak için dünyada CO2 ve su buhar? ak?lar?n?n ölçümünde yayg?n olarak kullan?lan Eddy Kovaryans (EC) yöntemi kullan?laca??n? kaydetti. Bakano?ullar? aç?klamas?n?n devam?nda ?u cümlere yer verdi: Tar?msal kurakl?k ile ilgili çal??malara faydas? olacak “Enerji ak?lar?n?n belirlenmesi için Bowen Oran? Enerji Dengesi yöntemi kullan?lacakt?r. Böylece bu?day bitkisinin geli?me dönemi boyunca bu bile?enlerin de?i?imi belirlenecek. Ayr?ca bu de?erler ile di?er meteorolojik faktörler aras?nda ili?ki bulunup bulunmad??? ara?t?r?lacak. Enerji ak?lar?ndan yararlanarak, bilhassa tar?msal kurakl?k ile ilgili çal??malarda, son derece önemli olan buharla?ma de?erinin hesaplanmas? için kullan?lan e?itliklerde gerekli olan yüzey direncinin, bitki geli?me dönemi boyunca de?i?imi hesaplanacak. Bunlara ilave olarak, tar?msal meteorolojik parametrelerden olan bu?day bitkisinin, aerodinamik yüzey direnci ve yaprak alan indeksinin geli?me dönemi boyunca de?i?imi de belirlenecek. Böylece bu?day bitkisi ile ilgili baz? tar?msal meteorolojik de?i?kenler belirlenmi? olacakt?r.” Bu?day bitkisinin net karbon birikimi ölçülecek Projenin en önemli sonuçlar?ndan birini, iklim de?i?imi ile ilgili ülkemizde yürütülen sera gaz? bütçesinin belirlenmesinde kullan?lacak olan ve ülkemizde tar?m alanlar?m?z?n büyük bir k?sm?nda yeti?tirilen bu?day bitkisinin net karbon birikimini, brüt fotosentezini ve solunumunu belirlemek olarak kaydeden Bakano?ullar?, “Bilhassa net karbon birikimi, tar?m alanlar? taraf?ndan atmosferden yutulan karbon miktar?n?, yani yutak kayna?? olarak tar?msal bitkilerin pay?n? belirleme aç?s?ndan, son derece önemlidir. Bu çal??mada bu?day bitkisinin net karbon birikimini ölçmede ve hesaplamada kullan?lacak alet ve yöntemler, dünyada kabul edilen modern ölçme sistemleri ve yöntemleridir.” diye konu?tu. Dr. Fatih Bakano?lullar? proje faaliyetlerinin hedeflerini de ?u ?ekilde s?ralad?: Bu tarz çal??malar ülkelerin karbon bütçesini belirlemek için son derece önemlidir “Küresel ?s?nman?n bir sonucu olan iklim de?i?iminin tar?m ve orman alanlar?na etkileri, günümüzde en çok yo?unla??lan ara?t?rma konular?ndan biridir. Bir di?er önemli ara?t?rma konusu da küresel ?s?nmaya neden olan kaynaklar?n tespiti ve bu kaynaklar? azalt?c? etmenlerin artt?r?lmas?d?r. Bu sebeple, küresel ?s?nmaya neden olan ve atmosfere genellikle insan kaynakl? sebeplerden sal?nan sera gazlar?n?n konsantrasyonunun azalt?lmas? ile ilgili çal??malar ve toplant?lar yap?lmaktad?r. Di?er yandan bilhassa sera gazlar? içinde, atmosferde en fazla bulunan? ve küresel ?s?nman?n ana sebeplerinden biri olarak gösterilen, atmosferdeki CO2 konsantrasyonunun azalt?lmas?na neden olan etmenlerden biri okyanuslar ve kara yüzeyleridir. Bilhassa bitkiler en önemli karbon depolama (yutak) kaynaklar?ndan biridir. Çünkü bitkiler fotosentez ile ald?klar? CO2'yi solunum ile geri verdiklerinde bir miktar?n? bünyelerinde karbon olarak tutarlar. Yani fotosentezle ald?klar? karbon ile verdikleri karbon aras?nda bir denge yoktur. I?te bu bitkiler taraf?ndan biriktirilen karbon ile ilgili, dünyada yeterli çal??malar uzun y?llard?r yap?lmad???ndan, bu konu ülkelerin karbon bütçesini belirlemek için son derece önemlidir. Bu çal??ma ile ülkemizde tar?m alanlar?m?zda karbon depolama miktar?m?z? hesaplayabilmek için bir ön ad?m at?lmas? planlanm??t?r. Dünyada bitkilerin karbon yutma kapasitelerinin belirlenmesinde kullan?lan EC yöntemi bu çal??mada kullan?lacakt?r. Bu?day bitkisi taraf?ndan tutulan karbon miktar?n?n belirlenmesi için bu çal??ma yap?l?yor. Buradaki bilgi, ülkemizin sera gaz? bütçesinin daha do?ru hesaplanabilmesi için gereklidir. Çal??malar?m?z, ülkemizin sera gaz? bütçesinin hesaplanmas?na, tar?msal ürünlerin pay?n?n belirlenmesine ve buharla?ma aç?s?ndan bak?ld???nda kurakl?k ile ilgili çal??malara önemli katk? sa?layacakt?r. Di?er yandan buharla?ma ile ilgili bilgiler tar?msal kurakl?k ile ilgili çal??malarda de?erlendirilebilecektir. Bu?day bitkisinin tar?msal meteorolojik özelliklerinin belirlenece?i bu çal??ma, kapsam? bak?m?ndan son derece önemlidir. Toprak ve/veya su yüzeylerinden buharla?ma ile büyük miktarda bir su atmosfere ta??nmaktad?r. Bu sebeple, buharla?man?n ölçülmesi ve hesaplanabilmesi için birçok teknik yöntem geli?tirilmi?tir ve geli?tirilmektedir.” Son y?llarda pek çok ara?t?rmac? taraf?ndan kullan?lan buharla?ma denklemlerinde, bilhassa enerji dengesinin bile?enlerinden yararlan?ld???n? belirten Bakano?ullar?, enerji dengesi bile?enlerini; net radyasyon, toprak ?s? ak???, buharla?ma gizli ?s? ak??? ve hissedilebilir ?s? ak??? olarak dile getirdi. Bakano?ullar?, “Ülkemizde ?u ana kadar tar?msal meteoroloji ve bilhassa bitkilerin tar?msal meteorolojik özellikleri ile ilgili uygulamal? ara?t?rma çal??malar? arzulanan seviyede de?ildir. Bu alandaki eksikliklerimizin uygulamal? ara?t?rmalar ile tamamlanmas? gerekmektedir. Gerek iklim de?i?imi için, gerekse tar?msal çal??malar için bitki yüzeylerinin enerji dengesi bile?enlerinin, bitki geli?me dönemi boyunca nas?l de?i?ti?inin bilinmesi, tar?m ve çevre ile ilgili çal??malar aç?s?ndan gereklidir. Iklim de?i?imi sonucunda ortaya ç?kabilecek ya????n miktar?ndaki azalmalar?n sebep olaca?? kurakl???n en fazla etkileyece?i alanlardan biri olan tar?mda sulama suyu miktar?n?n do?ru olarak hesaplanmas?, su kullan?m?nda verimi artt?racakt?r.” diye konu?tu. Çal??ma sonuçlar?ndan ara?t?rmac?lar ve kurumlar faydalanacak Projenin bu?day bitkisinin iki geli?me dönemi boyunca yürütülece?i, tüm bu ölçümlerin ve çal??man?n sonuçlar?ndan; bu?day ekolojisi, iklim bilimciler, sulama, tar?msal meteoroloji ve çevre konusunda faaliyet gösteren ara?t?rmac?lar ve kurumlar?n faydalanabilece?i belirtildi. Bunun sonucunda da, hem ulusal hem de küresel sera gaz? ve enerji dengesinin belirlenmesi için gerekli veriler toplanaca??n? kaydeden Dr. Bakano?ullar?, buharla?ma ve tar?msal meteoroloji ile ilgili ara?t?rmalara önemli bir veri deste?i sa?lanaca??n? söyleyerek aç?klamas?n? ?öyle tamamlad?: “Elde edilen ç?kt?lar, tar?msal çevre, küresel ?s?nma, ekolojik zonlar?n belirlenmesi ve bitki örtüsü CO2 ve H2O ak? modellerin test edilip düzeltilmesi amaçlar?na da hizmet edebilecektir. Ara?t?rmalar ve analizler, arazi uygulamalar? ile birlikte 36 ayda tamamlanacak. Çal??ma, disiplinler ve kurumlar aras? i?birli?i yap?lacak bir proje kapsam?nda gerçekle?tirilecek. Ara?t?rmada Istanbul Teknik Üniversitesi Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Mühendisli?i Bölümü (ITÜMM) ile Tar?m ve Köy I?leri Bakanl??? TAGEM K?rklareli Atatürk Toprak ve Su Kaynaklar? Ara?t?rma Enstitüsü Müdürlü?ü (KATSKAE) i?birli?i yapmaktad?r.” Dr. Fatih Bakano?ullar?n?n ayr?nt?l? bir ?ekilde anlatt??? proje ekibinde; Prof. Dr. Levent ?aylan (Proje Lideri) Prof. Dr. Zeref?an Kaymaz (Ara?t?rmac?), Doç. Dr. Ahmet Duran ?ahin, Prof. Dr. Engin Yurtseven (Dan??man), Dr. Bar?? Çalda? ve Soner Günay (Mühendis) yer al?yor. Levent ?aylan kimdir? Projenin önderli?ini yürütmekte olan K?rklarelili Prof. Dr. Levent ?aylan, ITÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Mühendisli?i Bölümün’de görev yap?yor. Viyana Boden Kultur Üniversitesi 1993 y?l?nda doktoras?n? yapan ve 2005 y?l?ndan bu yana da Tar?msal Meteoroloji ile ilgili konularda çal??malar?n? sürdürüyor.