?zin isteme adab?, büyük ve küçü?ün görevidir.




?slam'da bunun özel bir yeri bulunmaktad?r. Kur'an-? Kerim çocu?u izin istemeye al??t?rm??, ana baban?n bunu çocu?una ö?retmesini emretmi?, bu konuda a?amal? ve pedagojik bir yol izlemi?tir. Ergenlik döneminden önce çocuk, ana baban?n evlilik hayat?ndaki üç uygunsuz vakitte kap?y? çalarak izin ister. Bu vakitler, ana baban?n (gecelik veya pijama gibi) özel k?yafetiyle bulundu?u uyku vakitleri; ?afak öncesi, ö?le vakti ve yats? sonras?d?r.


Ergenlik öncesi izin adab?


Allah Teâlâ ?öyle buyurur: "Ey iman edenler! Ellerinizin alt?nda bulunan (köle ve hizmetçileriniz) ve sizden henüz bulu?a ermemi? olanlar, sabah namaz?ndan önce, ö?leyin soyundu?unuz vakit ve yats? namaz?ndan sonra (yan?n?za gireceklerinde) sizden üç defa izin istesinler. Bunlar, sizin aç?k bulunabilece?iniz üç vakittir. Bunlar?n d???nda ne sizin için, ne de onlar için bir günah yoktur. Yan?n?zda dola??rlar, birbirinizin yan?na girip ç?kabilirsiniz. Allah ayetleri size i?te böyle aç?klar. Allah bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir." [Nur, 24/58]


Ergenlik döneminde izin adab?


"Nihayet çocuk ergenli?e eri?ip mükellefiyet ça??na girince, art?k her zaman evde ve evin d???nda kapal? buldu?u kap?y? çalarak izin istemekle emrolunur." ?u ayet bu noktaya i?aret eder: "Çocuklar?n?z ergenli?e erdikleri zaman, kendilerinden öncekilerin izin istedikleri gibi izin istesinler. ??te Allah ayetlerini size böyle aç?klar. Allah bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir." [Nur, 24/59]


Efendimiz nas?l izin isterdi?


Resûlullah (sav) nas?l izin isterdi? Kap?y? çalan insan?n ald??? vaziyet nas?l olmal?d?r? Kap?ya yüzünü mü, s?rt?n? m? yoksa sa? veya sol yan?n? m? çevirmelidir? Bu soruya cevap vermek için ?u hadisi zikredebiliriz.


Abdullah bin Büsr'un rivayetine göre Resûlullah (sav) izin istemek üzere kap?ya geldi?i zaman, yüzünü kap?ya çevirmezdi. Sa? veya sol yan?n? çevirirdi. Kendisine izin verilirse girer, aksi halde geri dönerdi. [Ahmed bin Hanbel]


Örnek peygamber çocuklardan izin istiyor:


?üphesiz hak hakt?r; büyük küçük ayr?m? yapmaz. Vas?f, statü ve unvanlar? ne olursa olsun, sünnete uymak herkesin görevidir. ??te ümmetin komutan? ve ö?retmeni Peygamber (sav)... Büyüklerin ve küçüklerin içinde, çocu?un hakk?m bahis mevzu ederek onlar? ir?at etmektedir.


Sehl bin Sâd (ra) anlat?yor: "Resulullah'a bir içecek getirilmi?ti, O da ondan içti. Sa??nda bir çocuk, solunda da ya?l?lar bulunuyordu. Resulullah (sav) çocu?a: 'Bunlara vermeme bana müsaade eder misin?' dedi. Çocuk: 'Hay?r, vallahi ya Resulullah! Senden gelen nasibime hiçbir kimseyi tercih edemem!' dedi. Bunun üzerine Resulullah (sav) suyu ona verdi. [Buhâri, Müslim]


Kom?uluk adab?


?slam ?eriat?nda kom?unun büyük hukuku vard?r. Bu hukuk, ?slam toplumunun ba?lar?n? güçlendirmek için ortaya konulmu?tur. ?üphesiz çocu?un, kom?u çocuklar?na kar?? tatbik etmesi gereken adap ölçüleri bulunmaktad?r.


Peygamber (sav), çocuklar?n? bunlara al??t?rmalar? için babalara tavsiyede bulunmu?, kom?unun ac? ve s?k?nt?lar?na ilgi gösterilmesini ve herhangi bir ?ekilde ona eziyet edilmemesini ö?ütlemi?tir. Söz konusu adap ölçülerinin ba??nda çocu?un, yemek üzere eline bir yiyecek veya bir meyve alarak soka?a ç?kmamas? gelir.


Çünkü böyle yapmakla o, onu sat?n alamayabilecek veya maddi s?k?nt? yüzünden o an için sat?n alma gücü olmayan kom?unun çocu?unu öfkelendirmi? olmaktad?r. Böylece çocuk, sokakta de?il evde yemeyi al??kanl?k haline getirir. Ayr?ca bu davran??, çocu?un genel adap ve görgü kurallar?na sar?lmas?na da katk?da bulunur.


Çocu?a hediye ver!


Amr bin ?uayb, Resûlullah'?n (sav) ?öyle buyurdu?unu rivayet etmi?tir: "E?er bir meyve sat?n al?rsan, (sokakta gördü?ün) çocu?a (ondan) hediye olarak ver. ?ayet bunu yapmazsan gizlice onu eve götür. Çocu?un onu eline alarak kom?u çocu?unu öfkelendirmek için d??ar? ç?kmas?n!" [Taberâni]


Müslümanlar?n sar?larak uygulamalar? halinde ?u ?slam adab? gerçekten ne kadar büyüktür! Allah bizi ve sizleri onu uygulamaya muvaffak k?ls?n!


Karde?lik adab?


Resûlullah (sav) küçük olsun büyük olsun hiçbir karde?in herhangi bir silah? göstererek kendi karde?ini korkutmas?na ve kalbine korku salmas?na müsaade etmemi?tir.


Ebu Hüreyre'den (ra) rivayet edildi?ine göre Resûlullah (sav) ?öyle buyurmu?tur: "Karde?ine bir demir parças?n? gösteren kimseye, onu b?rak?ncaya kadar melekler lanet eder. ?sterse ana baba bir karde? olsun." [Müslim, Tirmizî]


'En büyük karde? baba hükmündedir!'


Peygamber (sav) büyük biraderin ?slam'da özel bir yerinin oldu?unu da ifade etmi?tir. ?üphesiz bu onun, aile yükünü, küçüklerin bak?m? ve e?itim sorumlulu?unu üstlenmesinden kaynaklanmaktad?r.


Sahabeden Küleyb el-Cüheni (ra), Resulullah'?n (sav): "En büyük karde?, baba hükmündedir" buyurdu?unu rivayet etmi?tir. [Taberân?'nin rivayet etti?i bu hadisin senedinde bulunan el-Vâk?dî zay?f bir ravidir]


Buna göre ebeveyn, büyük o?lunun gönlüne küçüklere sevgi ve ?efkati, küçüklerin gönüllerine de büyü?e sayg?y? yerle?tirirse, o zaman aile nizam? dengeli bir ?ekilde yürür. Herhangi bir uyar? ve hat?rlatmada bulunmadan herkes di?erine kar?? yapaca?? vazifeyi bilir.(www.milligazete.com)