??neada’ da ya?ayanlar?n bile pek fazlaca bilmedi?i tarihi bir miras…







* ?lk kez 1995 y?l?nda, salyangoz dal?c?lar?n?n ke?fetti?i ve bu dal?c?lardan Adnan A??r’?n ödül almak amac? ile Trakya Üniversitesi Arkeoloji Bölüm Ba?kan? Yrd. Doç. Dr Özkan Ertu?rul’a 1994 yaz?nda Vize ?lçesi’ndeki kaz? sahas?nda bildirdi?i Rus Sava? Gemisi Bat???’na büyük ilgi olmu?tu.


?enol Goncagül


Ara?t?rma/Haber


Bu bat??a ilk resmi dal??? 1996 y?l?nda ?u anda Bodrum Müzesi Müdürü olan Ya?ar Y?ld?z ve rahmetli Emre Omur gerçekle?tirdi. Daha sonra rahmetli Haluk Cecan ve ekibi, 2004 y?l? Nisan Ay? ba?lar?nda, TRT ad?na haz?rlanan “Sonsuz Mavilik” adl? belgeselin program? dâhilinde bu bat??a ikinci resmi dal??? yapt?lar.


* Do?a Sporlar? Kulübü devrede


Konunun uzmanlar?ndan Nevcan Uldta?’?n, bat?k ile ilgili notlar? ise ?u ?ekildeydi: ”Trakya Sualt? ve Do?a Sporlar? kulübü olarak, 2008 Kas?m Ay? içinde, bu bat??? dal?? program?m?za ald?k. Gerekli i?lemleri yapt?ktan sonra haz?rd?k ve y?llard?r merak etti?imiz, Rus Sava? Gemisini 12 sene sonra, gecikmeli olarak görebilecektik. Ekibimiz ben Tamer Yörüko?lu, Dr. Berk Gürp?nar ve Mehmet Hasköylü’den olu?makta idi.


Cumartesi günü baz? arkada?lar?m?z?n dal?? kursu programlar? nedeni ile Saroz Körfezi ?brice Liman?’na gidip dal??lar?m?z? yapt?k. Pazar sabah? çok erken bir saatte yola ç?k?p, ??neada’ya do?ru yol ald?k. Yakla??k 3 saat süren yolculuktan sonra ??neada’ya vard?k ve limanda bal?kç? kahvesinde ekibin toplanmas?n? bekledik. 


* “Büyük heyecan vard?”


Dal?? noktas?n? bilen arkada?lar bizleri ö?leye do?ru, tekne ile al?p Rus Sava? gemisinin batt??? noktaya götürdüler. Hava s?cakl??? 25, su s?cakl??? 18 derece, hava yazdan kalma bir gündü.


Dal?? noktas?n? belirledikten sonra, bat???n hemen yan?na teknemizin çapas?n? at?p malzemelerimizi haz?rlad?k. Bat?k ??neada longoz ormanlar?ndaki Hamam gölü kar??s?nda, k?y?dan 1900-2000 metre uzakl?kta, N 41º 50,197? ve E028º 0,110? koordinatlar?nda bulunmaktad?r. Görüntü almak için yan?m?za 2 adet sualt? foto?raf makinesi ald?k. Çapa ipinden yapt???m?z ilk dal??ta, bat?k yakla??k 10 metre yak?n?m?zda olmas?na ra?men, suyun derinlere gittikçe bulan?kla?mas? sonucu bat??? bulamay?p yeniden yükseldik. Tekrar echosounder yard?m? ile bat???n yerini belirleyip üzerine apiko dal?? yapt?k. 24 metreye yakla?t???m?zda bizi geminin ayakta duran çapas? kar??lad?.


* “Gemiyi bulduk”


Çapaya ula?t?ktan sonra kar??m?zda beliren karalt?ya do?ru yüzdü?ümüzde bat??? buldu?umuzu anlad?k. Sonunda, y?llard?r merak etti?imiz bat?k, tüm heybeti ile kar??m?zdayd?. Karadeniz’in, plankton ve genel kirlilik yüzünden her zaman bulan?k olan sular? nedeni ile görü? mesafemiz yakla??k 4-5 metre idi. Tek avantaj?m?z suyun so?uk olmamas? idi.


* “Enteresan bir hikayesi vard?”


1828-29 Osmanl?-Rus Sava?? sonras?, 1929 y?l?nda yap?lan Edirne antla?mas? ile Ruslar Tuna Nehri’nde ticaret edebilme hakk?na kavu?urlar. Bu arada Osmanl? Devleti Tuna ve Prut boyunca kale yapmamay? kabul eder. Bu suretle daha sonra vuku bulacak harplerde Ruslar?n Osmanl? s?n?rlar?na girmesi kolayla?m??t?r.


1841 Londra antla?mas?yla ‘Karadeniz tarafs?z hâle getirildi. Karadeniz bütün milletlerin ticaret gemilerine aç?k, fakat harp gemilerine kapal? bulunacak, Osmanl? Devleti ve Rusya, Karadeniz k?y?lar?nda ne tersane, ne de donanma bulundurmayacakt? ?ki devlet, k?y?larda güvenli?in korunmas? gerekli oldu?undan, hafif sava? gemilerinin say?s?n? aralar?nda özel antla?ma ile kararla?t?racaklard?. Bu özel antla?ma, Paris antla?mas?na eklenerek onun bir bölümü gibi say?ld?. ”Tuna nehrinde gidi? geli? serbesttir. Bu serbestlik antla?may? imzalayan devletlerin üyelerinden kurulan bir komisyon taraf?ndan yürütülecek ve kontrol edilecektir.”


K?r?m Sava??’na kadar ??neada’da pek mühim bir ?eye rastlanmaz. Daha sonra Osmanl? ve Rusya aras?nda ba?layan K?r?m Sava?? s?ras?nda, Çar, Rus ordusuna Tuna nehrini geçerek ilerleme emrini verir. Ruslar?n bu ani hareketi ve Karadeniz’de durum üstünlü?ü sa?lamalar? Bo?azlar? ve ?stanbul’u tehlikeye dü?ürünce, ?ngiltere ve Fransa, 12 Mart 1854’te Rusya’ya sava? ilan ederler. Sava? Tuna, Kafkas ve Karadeniz’de’de yo?unluk kazanm??t?r.


Nihayet “93 Harbi” denilen Osmanl?-Rus Sava??’nda (1877-1878) Rus Ordusu ??neada’y? da i?gal eder ve ?stanbul’a kadar ilerler. Görüldü?ü gibi Ruslar?n Tuna nehrinden Karadeniz’e rahatça ilerlemeleri ve sava?a girmeleri 1841 Londra anla?mas?ndan sonra olmu?tur.


??neada Rus Sava? gemisi muhtemelen Tuna nehrinden Karadeniz’e inmi? hafif sava? gemilerinden biri idi. Yukar?daki kronoloji göz önüne al?nd???nda geminin bat?? tarihi 1854-1878 y?llar? aras?nda olmal?d?r.”


* “Pek fazla bilinmiyor”


Birçok tarihi ve turistik güzelli?i ile bildi?imiz ??neada’ da, böyle bir bat???n bulunu?unu, bölge halk? bile bilmiyor!  Tarihin, o en önemli ve çalkant?l? dönemlerine ?ahitlik etmi? bulunan rus gemisinin bat???, ??neada’n?n Dünya Kültür Miraslar? aras?na girmesinde ve yo?un ziyaretçi at?n? çekmesinin büyük avantajlar?ndan birisi durumunda asl?nda.