M?SAF?R KALEM


Görkem Evci
gorkem.evci@boun.edu.tr


Ülke meselelerine kal?plam?? bak??larla, ideolojik fikirlerle yakla?maktan ?iddetle kaç?nmak gerekti?ini dü?ünüyorum. Bütün ideolojiler dü?ünceyi k?s?tlay?p, bireyi fanatikle?tirir. Fanatizm ise sorunlara ayd?n ve objektif bir bak?? aç?s?yla yakla??lmas?n? engeller.
?deolojilerin kar??s?ndaki tavr? ve nedenleri üç maddeyle özetleyebiliriz:
1) Bugün yeryüzünde hâkim olan ideolojilerin kayna?? Roma ve Yunan dü?üncesidir. Bu dü?ünce sistemleri ise bugünkü Avrupa´n?n temelleridir. Bu yüzden Avrupal?lar?n sosyal ve kültürel de?i?imlere göre, kendi kültürleri çerçevesinde kendi sorunlar?na yönelik ortaya koyduklar? reçeteler onlar?n ideolojik görü?lerini olu?turur. Onlar?n kendi hastal?klar?n? tedavi etmek için kulland?klar? "ilaçlar?n" bizim sorunlar?m?zla bir ilgisi olamaz. Çözüm önerileri olarak do?an ideolojiler; siyasî, sosyal, ekonomik ve hatta co?rafî ?artlardan etkilenerek geli?irler. Çok aç?kt?r ki Bat? kaynakl? ideolojilerin olu?tu?u ?artlar, bizim medeniyetimizde hiçbir zaman olu?mam??t?r. Ancak bu fark Tanzimat´tan bu yana göz ard? edilmi? ve Bat?´dan gelen ideolojilerin sorunlar?m?za çare olaca?? zann? ile çözümler bu ideolojilerin ?????nda aranm??t?r. O günden bu yana da durumumuzu Cemil Meriç ?öyle özetliyor:
"Bat? kar??s?ndaki durumumuz, efendisinin ilaçlar?n? çal?p içen u?a??n durumudur"
2) Tarih boyunca ideolojiler insanlara daha iyi bir ya?am vaat etmi? ama bunu kendi do?duklar? yerlerde bile gerçekle?tirmeyi ba?aramam??t?r. Hâkim ideolojiler, amaçlad?klar?n? yerine getiremedikleri gibi, bunun aksine sebep olmu?tur. Örne?in Kapitalizm, rekabet ile beraber daha ucuz mal üretmeyi ve tekelcili?i önlemeyi amaçlam?? ancak bu, istenilenin aksine burjuva tekelinin olu?mas?na sebep olmu?tur. Buna tepki olarak do?an ve üretim araçlar?n?n bir elde toplanmamas?, tüm mülkiyetin kolektif olmas? böylelikle e?itli?in sa?lanmas? için özel mülkiyeti kald?ran komünist rejimlerde de, yönetimi i?çi s?n?f? ad?na vekâleten devralan tek parti yönetimleri bu vekâleti hiçbir zaman i?çi s?n?f?na devretmeyerek, kapitalizmdeki burjuva s?n?f?n?n yerini ald?. Sonras?nda olu?an devlet tekeli de, kapitalizmdeki özel ?irketlerin rolünü alarak ortaya "devlet kapitalizmini" ç?kard?. K?saca tepki olarak do?du?u durumu kendi eli ile tekrar yaratm?? oldu. Kapitalizmin do?urdu?u komünizm, sonras?nda yerini fa?izme b?rakt?. Fa?izm ise di?er iki ideolojinin aksine tekeli savundu?unu, yönetici s?n?f?n, egemen s?n?f oldu?unu önceden kabul etti. Böylece kapitalizm ve komünizmin istemeden olu?turdu?u durumu, planl? olarak ortaya koymu? oldu. Fa?izmin d?? politikas? olan sava? ve millî s?n?rlar? geni?letme hayali, üstün ?rk inanc? ile birle?erek giderek emperyalizme dönü?tü. Emperyalizm de sömürü düzenini kurarak kapitalizmi yeniden canland?rd?. E?er insanl?k ideolojik saplant?larla dü?ünmeye devam ederse birbirini takiben do?an bu ideolojiler, tarih boyunca bu döngüyü izleyerek birbirinden farkl? oldu?u iddias? ile ayn? durumlar? ortaya koymaya devam edecektir.
3) Dü?ünce belli kal?plara sokulamaz. Bir fikrin mutlak do?ru veya mutlak yanl?? olmas? mümkün de?ildir. Ancak bir ideolojiyi benimseyen insan ba?ta da bahsetti?im gibi zamanla fanatikle?ti?inden sadece bir araç olan ideolojiyi, amaç haline getirir. ?deolojinin çizdi?i s?n?rlar?n d???nda dü?ünememeye ba?lar. Böyle dar s?n?rlarla ku?at?lm?? fikirler ise gerçek anlamda fikir olmaktan çok uzakt?r. Dü?ünce belli bir kal?ba girince art?k bireylerin dü?ündüklerinin önemi kalmaz. Objektif ölçütler ortadan kalkar. En basit insanî durumlar bile ideolojik pencerelerden de?erlendirilmeye ba?lan?r. Böyle bir durumda, bir ideolojiyi ele?tirmek, mutlaka onun kar??s?ndaki ideolojik görü?e sahip olmay? gerektirir. Gerçekte durum böyle olmasa bile, bir ideolojiyi ele?tiren insan, kar??t ideolojik görü? ile yaftalanmaktan ve ideolojilerin cendereleri aras?na hapsedilmekten kurtulamaz. Bu da insanlar?n anlatmak istedikleri gerçeklerin anla??lmas?n? engeller.
Tüm bu sebepler göz önüne al?nd???nda dü?ünmenin, kal?plara hapsoldu?unda as?l maksad?ndan uzakla?t???n? ve gerçekleri görmeyi zorla?t?rd???n? anlamak hiç de zor de?il.
?deolojilerin dü?ünceye giydirilmi? deli gömlekleri oldu?u bilinci ile bütün izm´lerden uzak durmak elzemdir.