K?rklareli Halk Sa?l??? Müdürü Uzm. Dr. Nihat Kutluay 21-27 Nisan tarihleri aras?nda kutlanmakta olan “A?? Haftas?” dolay?s?yla yapt??? aç?klamas?nda ?unlar? kaydetti:




HABER MERKEZ?





“Geni?letilmi? Ba????klama Program? kapsam?nda yürütülen hastal?k kontrol programlar?n?n stratejileri konular?nda sa?l?k personelinin duyarl?l?klar?n?n artt?r?lmas?, toplumun a??lama ve a?? ile korunulabilir hastal?klar konusundaki fark?ndal???n?n art?r?lmas? ve bilgilendirilmesi, gezici ekiplerle  saha tarama çal??malar?na h?z vererek öncelikle 5 ya? alt?ndaki eksik a??l? çocuklar?n a??lar?n?n tamamlanmas?, a??lama hizmetine yeterince ula?amayan gruplara ula??lmas? amac?yla merkezi ve iller düzeyinde aktivitelerin düzenlendi?i bir haftad?r.


Dünya Sa?l?k Örgütü Avrupa Bölgesi’nin bir giri?imi olan Avrupa A??lama Haftas?’n?n ilki 2005 y?l?nda düzenlenmi?tir. Bu y?l 5’ncisi düzenlenecek olan haftada, etkinlikler 21 Nisan-27 Nisan 2012 tarihleri aras?nda düzenlenecektir. 


Bu y?lki a?? haftas?n?n ana temas?, “Sa?l?k personelinin sürveyans konusunda bilgilendirilmesi, duyarl?l???n?n artt?r?lmas?, sektörleraras? i?birli?i yoluyla toplumun a??lama konusunda fark?ndal???n?n artt?r?lmas? yolu ile eksik a??l? ve a??s?z çocuklar?n (0-5 ya?) a??lar?n?n tamamlanmas?”d?r. 


Bu hedefe ula?abilmek için; toplumun a??lama  hizmetlerine talebinin artt?r?lmas? için sektörler aras? i?birli?i ile a??laman?n önemi ve çocukluk dönemi a?? takvimi konular?nda bilgilendirme yap?lacak ve sosyal mobilizasyon faaliyetleri düzenlenecektir. Bütün aile hekimleri taraf?ndan a?? kay?tlar?n?n gözden geçirilerek a??s?z veya eksik a??l? çocuklar?n tespit edilmesi, tüm sa?l?k kurumlar?na ba?vurularda çocuklar?n a??lama durumlar?n?n sorgulanarak a??lar?n tamamlanmas? sa?lanacakt?r. Ayr?ca eksik a??l? ya da a??s?z çocuklar?n a??lar?n?n tamamlanmas? için uygulanmas? gereken stratejiler, planlamalar yap?lmal? ve çal??malar yürütülmelidir.


?nsan ve hayvanlarda hastal?k yapma yetene?inde olan virüs, bakteri v.b. mikroplar?n hastal?k yapma karakterlerinden ar?nd?r?larak ya da baz? mikroplar?n salg?lad??? zehirlerin (toksinler) etkilerinin ortadan kald?r?larak, geli?tirilen biyolojik maddelere A?I denir.


A??, insanlar? hastal?klardan ve onun kötü sonuçlar?ndan koruyabilmek için sa?lam ve risk alt?ndaki ki?ilere uygulan?r.


Vücut bu ?ekli ile kendisine zarar vermeyen mikrop ya da toksinleri tan?r ve onlara kar?? bir savunma yöntemi geli?tirir. Böylece gerçek mikropla kar??la??ld???nda da bu yöntemle sava??r ve ki?i hastal??a yakalanmaz. Bu ki?i art?k o hastal??a kar?? ba????kt?r. Ba????klama, a??yla korunulabilir hastal?klar?n ve ölümlerin önlenmesi aç?s?ndan en önemli toplum sa?l??? müdahaleleri aras?nda yer almaktad?r.


A??lar, belirli bir hastal??a yakalanmadan önce ki?ilere ula??p onlar?n ba????klanmalar?n? sa?lamak amac?yla verilir. Vücutta savunma mekanizmas?n? uyararak, hastal?k etkenini tan?yan ve bu etkenle kar??la??ld???nda onu yakalay?p yok eden koruyucu maddelerin (antikorlar) olu?mas?n? sa?larlar. Bu ?ekilde a??lanan ki?i a??land??? hastal?klara kar?? ba????k yani dirençli olur. Olu?an direnç genellikle ömür boyu vücutta kal?r ve hastal?k etkeni ile kar??la??nca onu etkisiz k?lmak için sava??r.


GBP’nin (Geni?letilmi? Ba????klama Program?) amac? a?? ile korunulabilir hastal?klar?n ve bu hastal?klardan kaynaklanan sakatl?k ve ölümlerin engellenmesidir. Bu program kapsam?nda, Bo?maca, Difteri, Tetanoz, K?zam?k, K?zam?kç?k, Kabakulak, Tüberküloz, Poliomyelit, Hepatit-B, Hemofilus influenza tip b’ye ba?l? hastal?klar ile streptokokus pnömoniya’ya ba?l? invaziv pnömokokal hastal?klar?n ve bu hastal?klardan kaynaklanan bebek ve çocuk ölümlerinin ve sakatl?klar?n engellenmesi hedeflenmektedir.


Temel amaç; do?an her bebe?in a?? takvimine uygun olarak yukar?da say?lan hastal?klara kar?? ba????k k?l?nmas?d?r. Geni?letilmi? deyimi ise a??s?z veya eksik a??l? bebek ve çocuklar?n tespit edildi?i anda a??lanmas?n?n sa?lanmas? ve bu uygulaman?n ülke genelinde her yerde e?it olarak yap?lmas? anlam?n? vurgulamak için kullan?lmaktad?r.


GBP akademisyenlerden olu?an Ba????klama Dan??ma Kurulu’nun (BDK) bilimsel deste?i ve önerileri do?rultusunda yürütülmektedir. BDK y?lda en az iki kez toplanarak güncel geli?meleri görü?mekte ve önerilerde bulunmaktad?r. 


DaBT (karma a??) difteri, bo?maca ve tetanozdan, Polio a??s? çocuk felcinden, Hep-B a??s? Hepatit B’ye ba?l? B tipi sar?l?k, siroz ve karaci?er kanserinden, Hib a??s? H. influenza tip b’ye ba?l? menenjit, zatürre ve orta kulak iltihaplar?ndan, BCG a??s? veremden, KKK (K?zam?k-kabakulak-k?zam?kç?k ) a??s? k?zam??a ba?l? zatürree, orta kulak iltihab? ve SSPE (subakut sklerozan panensefalit) hastal???ndan, do?umsal k?zam?kç?k sendromu ve kabakulaktan, KPA a??s? ise zatürree, beyin iltihab? ve kan zehirlenmesinden korur.


Tam a??l? çocuk; 1’er doz BCG ve KKK, 3’er doz DaBT/DBT, KPA, Polio, Hep-B ve Hib a??lar?n?n tamam?n? alm?? çocuk olarak tan?mlanmaktad?r. A??lar?n? uygun say?da ve uygun aral?klarla almam?? çocuklar yeterince korunmu? olmaz.


Uygulanan a??lar ki?ilere özel olan a?? kart?na kaydedilmeli, bu a?? kart? ise mutlaka saklanmal?d?r.


Ülkemizde halen uygulanan çocukluk dönemi a?? takvimi a?a??dad?r: 


Hep B: Hepatit B A??s?


BCG: Bacille Calmette-Guerin A??s? (Tüberküloz)


DaBT-?PA-Hib: Difteri, aselüler Bo?maca, Tetanoz, ?naktif Polio, Hemofilus influenza tip b A??s? (Be?li Karma A??)


KKK: K?zam?k, K?zam?kç?k, Kabakulak A??s?


OPA: Oral Polio (Çocuk Felci) A??s?


Td: Eri?kin Tipi Difteri-Tetanoz A??s?


KPA: Konjuge Pnömokok A??s?


DaBT-?PA: Difteri, aselüler Bo?maca, Tetanoz, ?naktif Polio, (Dörtlü Karma A??)


R: Rapel (Peki?tirme)


2005 y?l? sonuna kadar 7 hastal??a (difteri, bo?maca, tetanoz, çocuk felci, k?zam?k,   hepatit-B, verem) kar?? a??lama yap?l?yordu.


2006 y?l?nda bütün sa?l?k kurulu?lar?nda Hib, K?zam?kç?k, Kabakulak a??lar? uygulanmaya ba?lanm??t?r. 2008 y?l? ba??ndan itibaren DaBT-?PA-Hib a??lar? tek enjektör içinde uygulanmaya ba?lanm?? böylece bir seferde 5 hastal??a kar?? a??lama yap?lmas? sa?lanm??t?r. Kas?m 2008 tarihinden itibaren ise; May?s 2008 do?umlu çocuklardan ba?lamak üzere; konjuge pnömokok a??s? (KPA) takvime eklenmi?tir. Böylelikle a?? ile koruma sa?lanan hastal?k say?s? 11’e yükselmi?tir. 2010 y?l?nda ise ilkö?retim 1. s?n?fta uygulanmak üzere a?? takvimine DaBT-?PA (Difteri, aselüler Bo?maca, Tetanoz, ?naktif Polio, (Dörtlü Karma A??) a??s? eklenmi?, bu ?ekilde bu ya? grubuna ek 1 doz bo?maca a??s? uygulanmas?na ba?lanm??t?r. Nisan 2011 tarihinden itibaren de daha geni? koruyuculuk sa?layan konjuge pnömokok a??s? uygulanmaya ba?lanm??t?r.


A??lar?n zaman?nda ve uygun aral?klarla uygulanmas? çok önemlidir. Ancak a?? takviminde belirtilen aral?klara göre a??lar? tamamlanamam?? çocuklarda önceki a?? dozlar?n?n tekrar yap?lmas?na gerek yoktur. Aradan uzun bir süre geçmi? olsa bile, a??lamaya b?rak?lan yerden devam edilir, eksik a??l? çocuk saptand???nda ya??na uygun olarak a??lar? tamamlan?r.


A??lanarak ba????k hale gelmi? bireylerin olu?turdu?u toplumlar, hastal?klar?n yay?lmas?na kar?? direnç gösterirler. Bu yolla henüz a??lanmam??, a??lanmaya engel olu?turan bir hastal??? olanlar da korunmu? olur. 


Bütün çocuklar do?ar do?maz takvime uygun bir ?ekilde a??lanmaya ba?lanmal?d?r. Bunun d???nda sadece çocuklar de?il ba????k olmayan tüm yeti?kinler ya?lar?na uygun olarak tetanoz, difteri, k?zam?k, k?zam?kç?k, kabakulak, grip, pnömokok hastal?klar?na kar?? a??lanmal?d?r. Baz? hastal?klar için risk grubunda kabul edilen eri?kinler de sa?l?k kurulu?lar?na ba?vurarak yap?lmas? gereken a??lar konusunda bilgi edinmeli ve a??lanmal?d?r. Hastal?klar aç?s?ndan riskli ülkelere seyahat edecekler ise bölgenin özelli?ine göre gerekli a??lar? yapt?rmal?d?rlar.


Ülkemizde ileri ya? nüfusun giderek artmas?yla, kronik hastal?klar (kalp, akci?er, böbrek hastal?klar?, ?eker vb) ve kanserlerde de buna ba?l? bir art?? meydana gelmekte olup bu durum eri?kin ba????klamas?n?n giderek daha da ön plana ç?kmas?na neden olmaktad?r.  Bu nedenle eri?kinler de kendileri için uygun a??lama ?emas? konusunda mutlaka bir hekime dan??mal?d?r.


A?? uygulamalar? illerde Sa?l?k Bakanl???na ba?l? sa?l?k ocaklar?, sa?l?k evleri, ana çocuk sa?l??? ve aile planlamas? merkezleri, devlet hastaneleri, toplum sa?l??? merkezlerinde ve aile sa?l??? merkezlerinde uygulan?r.


A??lar Sa?l?k Bakanl??? kurum ve kurulu?lar?nda ücretsiz olarak uygulanmaktad?r. Ayr?ca baz? riskli grup a??lamalar? Tedavi Yard?m?na ?li?kin Uygulama Tebli?i/Sa?l?k Uygulama Tebli?i kapsam?nda sosyal güvenlik kurumlar? taraf?ndan ödenmektedir.  


Daha önce büyük salg?nlar ve ölümlere yol açan çiçek hastal??? 1977 y?l?ndan itibaren tamamen yok edilmi?tir. Hastal?k etkeni yok edildi?inden çiçek a??s? uygulamalar?na ihtiyaç kalmam?? ve a??lama durdurulmu?tur.


Yine çok önemli bir çocukluk ça?? bula??c? hastal??? olan poliomiyelit (çocuk felci) hastal???na kar?? dünya genelinde yayg?n a??lama çal??malar? yap?lm?? ve hastal?k yok edilme a?amas?na getirilmi?tir. 1988 y?l?nda 350.000 olan vaka say?s? 2009 y?l?nda 1606 vaka olarak gerçekle?mi?tir. Ülkemizde son polio vakas? 26 Kas?m 1998 tarihinde görülmü?tür. 


Ancak halen dünyada vakalar?n görülmesi nedeniyle program ve a??lama çal??malar?na devam edilmektedir. Polio Eradikasyon Program? çal??malar? ile Ülkemizin de içinde bulundu?u Dünya Sa?l?k Örgütü Avrupa Bölgesi 21 Haziran 2002’de “Poliodan Ar?nd?r?lm?? Bölge” Sertifikas? ile belgelendirmi?tir. 


Ülkemizde k?zam?k hastal???n? yok etmeye yönelik bir program ba?lat?lm??, 2003–2005 döneminde 9 ay–14 ya? grubunda 18.216.897 çocu?umuz ek k?zam?k dozu ile a??lanm??t?r. Y?lda 30.000 üzerinde vaka görülürken 2010 y?l?nda hiç yerli vakam?z bulunmamaktad?r.2011 y?l?nda yurtd???ndan gelen vakalara ba?l? Ülkemizde 111 vaka görülmü?tür. Her 100 çocuktan 97’si a?? takvimine göre a??lanarak dünyada birçok ülkenin ba?aramad??? yüksek a??lama h?zlar?na ula?m??t?r.


Sizlerden Beklentilerimiz;


A??laman?n önemini her f?rsatta vurgulayal?m.


Çocuklar?m?z?n a??lanmas?n? sa?layal?m. A??lanma ?ans?n? kaç?ranlar var ise a??lanmalar? için Sa?l?k kurulu?lar?na götürelim.


Sa?l?kl? bir toplumun gere?i için a??lama hizmetinin vazgeçilemez oldu?u bilincini tüm kesimlere ula?t?ral?m.


A??yla önlenebilir hastal?klar?n; çocuklar?m?z?n, anne ve babalar?m?z?n karabasan? olmaktan hep beraber ç?karal?m.


A??lama ile sa?l?kl? bir gelece?e do?ru çocuklar?m?zla birlikte sa?l?kl? ad?mlar atal?m.


Eri?kinlerde ve risk gruplar?ndaki ba????klama çal??malar?n? destekleyelim.” (s)